سؤال
اگر پيامبر اسلام(صلى الله عليه وآله) و ساير پيامبران معصوم از گناه هستند، پس مقصود از آمرزيدن گناه پيامبر در اين آيه «اِنّا فَتَحنا لَكَ فَتْحاً مُبيناً* لِيَغفِرَ لَكَ اللّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنبِكَ وَ ما تَأَخّرَ وَ يُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيكَ وَ يَهدِيَكَ صِراطاً مُستَقيماً; ما براى تو پيروزى آشكارى فراهم ساختيم تا خداوند گناهان گذشته و آينده اى را كه به تو نسبت مى دادند ببخشد (و حقّانيت تو را ثابت نموده) و نعمتش را بر تو تمام كند و به راه راست هدايتت فرمايد!»(1) چيست؟

پاسخ
نخست بايد توجّه داشت كه پايه گذاران نهضتها و مردان انقلابى كه بر خلاف مسير افكار عمومى گام برمى دارند و مى خواهند جامعه منحط و آلوده را با برنامه هاى مترقّيانه خود اصلاح كنند، در نخستين قدم با يك رشته مخالفتها و دروغها و نسبتهاى ناروا و تهمتهاى بى اساس روبه رو مى شوند. تهمت زدن يكى از حربه هاى رايج در جامعه هاى عقب افتاده است كه رجال و شخصيتهاى بارز خود را- بر اثر كوتاهى فكر و كمى ظرفيّت - آماج تيرهاى زهرآگين تهمتها و نسبتهاى ناروا قرار مى دهند.
پيامبر اسلام(صلى الله عليه وآله) نيز از اين قاعده مستثنا نبوده، آن حضرت نيز با مخالفت قريش و تهمتهاى بى اساس آنان روبه رو گرديد. كسى كه تا ديروز امين و راستگو و پرهيزكار قريش بود، از روزى كه با افكار پست آنها مخالفت نمود و مردم را به خداپرستى دعوت كرد به سحر و كهانت، به جنون و افترا بر خدا متّهم گرديد و قرآن اين تهمتها را از آنان نقل كرده، بطور مسلّم اين گونه نسبتها اگر در حقّ عدّه اى مؤثّر نباشد، درباره عدّه اى ساده لوح و كم ظرفيت باعث شكّ و ترديد در صدق گفتار و ادّعاى پيامبر مى باشد و به راستى يك دسته از مردم براى مدّتى در شكّ و ترديد و دودلى نسبت به اين تهمتها به سر مى بردند.
در چنين شرايطى چگونه ممكن است اين تهمتها را از بين برد تا سيماى حقيقت از لابه لاى اين اوهام آشكار شود.
راه اساسى يكى است و آن اين است كه مرد مبارز و ترقى خواه، مردى كه مكتب و فكر و ايده اجتماعى دارد، اگر پيروز شد و محصول نتيجه كار خود را نشان داد و مردم به چشم خود فوايد و منافع آن را ديدند، تهمتها و نسبتها نقش بر آب شده و جاى آن تهمتها را يك سلسله القاب زيبا كه حاكى از عظمت و قدرت و معنويّت است مى گيرد; در غير اين صورت، چه بسا اين تهمتها در اذهان بعضى تا مدّتى باقى مانده و درباره عدّه اى كارگر و مؤثر افتد.
عين اين مطلب را درباره پيامبر اسلام(صلى الله عليه وآله) مى توان گفت: او با يك برنامه مترقّيانه، با يك سلسله قوانين تابناك كه به نفع توده و به ضرر دستگاه حاكمه بود، قدم به صحنه مبارزه گذارد. او در اين صحنه، از پيروزيها و موفقيتهاى آينده خود خبر مى داد و در پرتو عنايات خداوند و بر اثر استقامت و پايدارى خود و پيروان با وفايش بر تمام مشكلات پيروز آمد و كار به جايى رسيد كه پايگاه شرك و مركز پيدايش اين نسبتها به تسخير مسلمانان درآمد و مكّه به عنوان يك پيروزى درخشان فتح گرديد.
اين پيروزى كه سبب شد قريش با تمام قدرتهاى خود تحت سيطره و در قبضه اسلام درآيند، نتيجه بزرگترى را در بر داشت و آن اين كه چون اين مرد مبارز در اين صحنه پيروز گرديد و نتيجه و محصول عالى خود را نشان داد و انقلاب معنوى خود را به ثمر رسانيد، در پرتو اين پيروزى دهان دروغ پردازان و تهمت زنان بسته شد. ديگر در پرتو اين پيروزى چشمگير نمى توان او را مجنون و ديوانه و يا ساحر و كاهن خواند; زيرا شخصى كه داراى نقايص فكرى و روحى باشد، نمى تواند چنين انقلابى بكند.
بنابراين مراد از «ذنب» در آيه، همان تهمتهاى نارواست كه تا پيش از فتح مكّه در دل ساده لوحان قريش وجود داشت و اين پيروزى، تمام آن نسبتها را باطل كرد و دامن مقدّس اين منجى جهان را از آنها پاك ساخت. بديهى است اگر وضع به همان صورت پيش از فتح مكّه باقى مى ماند و پيامبر(صلى الله عليه وآله) در صحنه مبارزه پيشرفت نمى كرد، تهمتها نيز ادامه مى يافت.

گواه بر اين تفسير دو چيز است:
1ـ صريح آيه اين است كه ما فتح مكّه را به وجود آورديم تا در پرتو آن گناهان تو بخشيده شود.
اگر منظور از آمرزش گناه، همان باطل كردن تهمتها و نسبتهاى ناروا باشدـ بطورى كه تفصيل آن را بيان كرديم ـ ارتباط اين دو مطلب «فتح مكه» و «بخشيده شدن گناهان» صحيح و روشن خواهد بود; زيرا اين دو پيروزى دهان مردم را نسبت به تكرار تهمتها بست; ديگر كسى او را متّهم نخواهد نمود; و اگر مقصود همان گناهان شرعى و نافرمانيها باشد، راه آمرزيده شدن اين گونه گناهان همان استغفار و توبه است نه يك فتح نظامى و پيروزى ظاهرى.
2ـ مفادّ روشن آيه اين است كه فتح و پيروزى، موجبات بخشوده شدن گناهان گذشته و آينده را به وجورد آورد و اين جمله در صورتى مى تواند معناى صحيح داشته باشد كه منظور همان تهمتها و نسبتهاى ناروا باشد، يعنى اين پيروزى بزرگ اجتماعى سبب شد كه تهمتهاى گذشته از ميان برود و در آينده نيز كسى از اين تهمتها نزند، ولى اگر مراد همان گناه شرعى باشد، بخشيده شدن گناهان آينده مفهوم صحيحى نخواهد داشت.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. سوره فتح، آيه 1 و 2.